AZ Sint-Lucas is de fusie van wat oorspronkelijk drie aparte Gentse ziekenhuizen waren: AZ Heilige Familie, AZ Sint-Vincentius en AZ Volkskliniek.

Op 1 januari 1998 fusioneerden AZ Heilige Familie en AZ Sint-Vincentius tot AZ Sint-Lucas.

Op 1 januari 2004 fusioneerden AZ Sint-Lucas en AZ Volkskliniek tot wat nu officieel vzw AZ Sint-Lucas & Volkskliniek heet.

De geschiedenis van het ééngemaakte ziekenhuis valt uiteen in drie hoofdstukjes.

 
   

AZ Heilige Familie
Het ontstaan van het AZ Heilige Familie dateert van 1890, een periode van grote armoede en sociale onrust in de textielnijverheid. Om de nood te lenigen, nam de kloosterorde van de Zusters Jozefienen in een grote woning bejaarden en wat later ook zieken op voor medische verzorging. De begincapaciteit bedroeg 40 bedden.
In de eerste helft van de 20ste eeuw verwierf het AZ Heilige Familie naam en faam op het gebied van de oogziekten, chirurgie, pediatrie en materniteit.
In 1964 wordt een nieuwbouw opgetrokken, met een nieuw operatiekwartier, twee nieuwe verpleegafdelingen heelkunde en een nieuwe kinderafdeling voor interne pediatrie. De capaciteit van het ziekenhuis stijgt tot 273 bedden.
In 1974 openen nieuwe verpleegafdelingen voor interne geneeskunde, intensieve zorgen, nieuwe medico-technische diensten en een uitbreiding van de kinderafdeling. De capaciteit gaat naar 420 bedden.
Ook de voorbije kwarteeuw bleef AZ Heilige Familie de meest recente ontwikkelingen volgen, onder meer op het gebied van de hemodialyse, de spoedgevallendienst, de medische beeldvorming, de nucleaire geneeskunde, de urologie, de materniteit en het dagziekenhuis.
Alle specialiteiten en vrijwel alle subspecialiteiten van de hedendaagse geneeskunde waren in AZ Heilige Familie vertegenwoordigd, behalve radiotherapie, neurochirurgie en een afdeling palliatieve zorg, die overeenkomstig een akkoord met het Sint-Vincentiusziekenhuis niet werden uitgebouwd.

AZ Sint-Vincentius
De geschiedenis van het AZ Sint-Vincentius gaat terug tot 1805, toen de Cisterciënzerabdij Terhagen aan de pas opgerichte Congregatie der Zusters van Liefde van Jezus en Maria werd aangeboden als klooster en hospitaal.
In 1929 waren de gebouwen van de Sint-Vincentiuskliniek operationeel. De polikliniek ging een jaar later van start. Na de Tweede Wereldoorlog beschikte het ziekenhuis over 100 bedden, verdeeld over heelkunde, interne geneeskunde, een materniteit en een pediatrie.
Het AZ Sint-Vincentius kende een bewogen geschiedenis, met o.a. de oprichting van een nieuwbouw die in 1989 in gebruik werd genomen.
In 1994 beschikte het ziekenhuis over een capaciteit van 263 bedden + 12 bedden palliatieve zorgen. Vooral op het gebied van de neurochirurgie, de algemene chirurgie, de radiotherapie en de dagkliniek (chirurgisch en oncologisch) verwierf het ziekenhuis een stevige reputatie.

AZ Volkskliniek
In 1904 nam de socialistische mutualiteit haar eerste hospitalisatieafdeling in gebruik. In 1928 werd de Volkskliniek geopend in de Sint-Margrietstraat, autonoom, functioneel en financieel gescheiden van de mutualiteit Bond Moyson.
In 1974 besliste de Raad van Bestuur van de Volkskliniek een grotere, moderne en nieuwe instelling te realiseren. De nieuwe Volkskliniek werd officieel in gebruik genomen in het najaar van 1985. In de aanvangsfase werden 92 bedden binnen het AZ geopend; een deel van de ziekenhuisstructuur werd omgevormd tot Rust- en Verzorgingstehuis met een capaciteit van 116 bedden. Het oorspronkelijke beddenaantal in het ziekenhuis verdubbelde echter op tien jaar tijd tot een capaciteit van 200 bedden.
In 1994 werd het bejaardenverblijf Tempelhof geopend, met een serviceflatgebouw (68 flats) en een rusthuis (90 bedden). Later hetzelfde jaar opent het kinderdagverblijf Bengelhof.
In 1995 wordt de dagkliniek operationeel. Deze dagkliniek vormt functioneel een aparte entiteit, maar maakt structureel deel uit van het ziekenhuis.
In 1998 wordt de Volkskliniek opgesplitst in twee entiteiten: AZ Volkskliniek (het ziekenhuis) en vzw Volkskliniek (het woon- en zorgcentrum).
Enkele maanden later, op 1 augustus 1998, sluit AZ Volkskliniek een associatieovereenkomst met het AZ Sint-Lucas. Op 1 juli 2000 wordt een raamovereenkomst met AZ Sint-Lucas getekend.
Op 1 januari 2004 is de fusie officieel een feit.