Samen met de moederkoek (placenta) zorgt de navelstreng er tijdens de zwangerschap voor dat de vrucht voedingsstoffen en zuurstof krijgt van de moeder. Na de bevalling hebben noch de moederkoek noch de navelstreng nog enig nut. Tenminste, dat dacht men tot voor enkele jaren. Het blijkt namelijk dat het bloed dat achterblijft in de moederkoek en in de navelstreng erg veel stamcellen bevat. Deze cellen, die bij volwassenen alleen in het beenmerg zitten, zijn in staat om bloed aan te maken en kunnen dus mensenlevens redden.
Wie lijdt aan leukemie, een bloedziekte of een aangeboren afwijking die gepaard gaat met een slechte bloedvorming, kan soms geholpen worden door transplantatie van beenmerg van een broer of zus. In veel gevallen lukt dat echter niet omdat er geen broer of zus is, of omdat het weefseltype niet compatibel is. De transplantatie met navelstrengbloed kan hier een alternatief vormen.
In eigen land kunnen jaarlijks een vijftigtal patiënten geholpen worden met navelstrengbloed. Daarvoor is evenwel een veelvoud aan donoren nodig, want navelstrengbloed en patiënt moeten hetzelfde weefseltype dragen. Het Rode Kruis werkt daarom ook nauw samen met bloedbanken over de hele wereld, wat de kans vergroot dat voor elke patiënt het geschikte navelstrengbloed gevonden wordt.

Mooie respons
Tot voor kort werkten alleen universitaire ziekenhuizen aan dit project van het Rode Kruis mee. Op initiatief van dr. Erik Merchiers, diensthoofd materniteit, doet nu ook het AZ Sint-Lucas mee. De bijdrage van het AZ Sint-Lucas tot het project is niet onbelangrijk, aangezien het ziekenhuis met 2.496 bevallingen het afgelopen jaar uitgegroeid is tot de grootste materniteit in Vlaanderen. Alle veertien gynaecologen van het ziekenhuis werken overigens aan het project mee.
Zwangere vrouwen worden in een vroeg stadium op de hoogte gebracht van de mogelijkheid tot navelstrengbloeddonatie. Het is tenslotte de moeder die beslist of het navelstrengbloed afgenomen mag worden. Hiervoor is een schriftelijke toestemming nodig. Overigens verloopt de eigenlijke bevalling niet anders dan gewoonlijk. Het navelstrengbloed wordt uiteraard in het lab onderzocht, waarna de moeder een tweede keer schriftelijk haar toestemming moet geven om het bloed te bewerken, te stockeren en te gebruiken.

“De eerste resultaten zijn erg bemoedigend”, aldus dokter Merchiers. “Bij mijn weten zijn er nog geen weigeringen tot medewerking geweest. Integendeel, de patiënten vragen spontaan of ze aan het project kunnen meedoen. Ik heb ook al veel positieve reacties ontvangen van collega’s. Ook het Rode Kruis is tevreden. Ongeveer 30% van de stalen blijkt bruikbaar te zijn, wat volgens het Rode Kruis een succes is.”

Navelstrengbloeddonatie kwam enige tijd geleden ook al in het nieuws, toen een Mechels privé lab startte met het stockeren van navelstrengbloed voor autoloog gebruik – lees: eigen familiaal gebruik, niet bedoeld voor derden. De navelstrengbloeddonatie van het Rode Kruis en het AZ Sint-Lucas Gent hanteert duidelijk andere normen en waarden. De bloedbank van het Rode Kruis is internationaal en dient ook het wetenschappelijk onderzoek. Het ziet er immers naar uit dat het navelstrengbloed in de toekomst nog heel wat belangwekkende toepassingen zal kennen, vooral op het gebied van de kankerbestrijding, de bloedziekten en de genetica.