Jan Nagels: De Vlaamse Liga tegen Kanker (VLK) wil nog méér dan in het verleden de patiënten bereiken. Zo is het idee gegroeid om een vrijwilligerswerking uit te bouwen in samenwerking met een aantal ziekenhuizen. Die samenwerking is gebaseerd op complementariteit. Er zijn heel strikte afspraken gemaakt tussen de betrokken ziekenhuizen en de VLK. Wij willen ons niet in de plaats stellen van de professionele medewerkers in het ziekenhuis, integendeel. Ik geloof wel dat wij een meerwaarde, een aanvulling kunnen bieden.

Waaruit bestaat die meerwaarde?
Jan Nagels: De VLK beschikt over een aantal troeven. Het project heeft een heel lage drempel. Bovendien hebben onze vrijwilligers tijd, een niet te onderschatten goed! Onze mensen zijn ook erg goed opgeleid voor hun taak. Elk ziekenhuis krijgt zijn eigen, vaste vrijwilligers. In Sint-Lucas zijn dat er vier, in Volkskliniek drie. Elke vrijwilliger heeft niet alleen een engagement tegenover de VLK, maar ook heel expliciet tegenover het ziekenhuis.

Wat gebeurt er concreet?
Jan Nagels: De vrijwilligers hebben drie grote opdrachten: informeren, ondersteunen en verwijzen. De informatie is gericht op de diensten die de VLK de patiënt te bieden heeft. Ondersteuning bieden wij door tijd te maken voor een gesprek, door te luisteren, door er te zijn op moeilijke momenten. Het verwijzen is heel praktisch. Mensen weten vaak niet waar ze terechtkunnen met hun vragen. Het kan dan gaan om praktische zaken als poetshulp, maaltijden aan huis, vervoersdiensten of voorzieningen voor financiële hulp, maar vaak ook om een verwijzing binnen het ziekenhuis. Het kan ook gaan om organisaties of zelfhulpgroepen. Van al deze instanties beschikken wij over de contactpersonen, adressen en telefoonnummers.

Omgaan met kanker
Nemen jullie contact met alle kankerpatiënten in het ziekenhuis?
Jan Nagels: Neen, daar zijn heel duidelijke afspraken rond gemaakt. Wij bezoeken alléén patiënten die er zelf om gevraagd hebben. Via een folder die in de ziekenhuizen op strategische plaatsen aangeboden wordt, stellen we de vrijwilligerswerking van de VLK aan de patiënten voor. We vertellen wie we zijn en wat we doen. Achteraan in de folder zit een antwoordkaart, waarop de patiënt kan aankruisen welke diensten van de VLK hem of haar eventueel interesseren. Zo kan onder meer het bezoek van een vrijwilliger aangevraagd worden, in het ziekenhuis of ook thuis, of een gratis abonnement op het tijdschrift Leven van de liga. De antwoordkaarten kunnen afgegeven worden aan de sociale dienst van het ziekenhuis of gedeponeerd worden in één van de speciaal daartoe bestemde brievenbussen van de VLK in het ziekenhuis.

In de folder is ook sprake van cursussen, make-up en verzorgingssessies en zo meer?
Jan Nagels: Dat zijn voorbeelden van concrete initiatieven die wij in de ziekenhuizen organiseren. In Sint-Lucas loopt op dit ogenblik een reeks van tien bijeenkomsten rond het thema leren leven en omgaan met kanker. Een oncoloog komt spreken over de medische aspecten, een diëtiste geeft toelichting bij de aangewezen voeding, een psychologe gaat dieper in op het veranderende zelfbeeld van de patiënten, een anesthesist komt vertellen over pijnbehandeling,... Los van deze cursus vindt op 10 december een schoonheidssessie plaats. Via een aantal eenvoudige technieken leren patiënten om lichaam en gezicht te verzorgen en zo de nevenwerkingen van de behandeling te maskeren. Want wie er goed uitziet, voelt zich vaak ook beter.

De Vlaamse Liga tegen Kanker werkt voor dit project heel nauw samen met de sociale diensten van AZ Sint-Lucas en AZ Volkskliniek.
Jan Nagels: Inderdaad. Elke woensdagnamiddag zijn we aanwezig in de Volkskliniek en elke donderdagochtend in Sint-Lucas. Er wordt telkens begonnen met een briefing op de sociale dienst. De vrijwilligers krijgen er te horen welke patiënten een bezoekje aangevraagd hebben. Als de vrijwilligers hun werk gedaan hebben, wordt afgesloten met een debriefing op de sociale dienst. De vrijwilligers geven de signalen die ze van de patiënten gekregen hebben door aan de sociale dienst. Van elke patiënt wordt zo een dossier bijgehouden.

Komt op die manier de privacy van de patiënt niet in gevaar?
Jan Nagels: Daar wordt terdege rekening mee gehouden. Het VLK zal echter zelf nooit initiatief nemen om problemen van patiënten op te lossen. Als een patiënt de komende week ontslagen wordt en een vervoersprobleem heeft, dan is het niét aan de vrijwilligers om dat probleem op te lossen. Het enige wat zij kunnen doen is de sociale dienst van het probleem op de hoogte brengen. Een ander voorbeeld: een patiënt heeft vragen bij zijn levensverwachting, maar durft de specialist er niet rechtstreeks over aan te spreken. Het spreekt vanzelf dat de vrijwilligers geen antwoord zullen geven. Ze zullen wél het probleem melden aan de sociale dienst. Dat moet heel duidelijk zijn: onze vrijwilligers zijn géén verpleegkundigen, géén sociaal werkers, géén psychologen, géén pastorale werkers. Zij mogen enkel en alleen doorverwijzen.

Pilootproject
Het project dat nu loopt in AZ Volkskliniek en AZ Sint-Lucas is een pilootproject voor de provincie Oost-Vlaanderen?
Jan Nagels: Dat klopt. Ook in Antwerpen en West-Vlaanderen zijn er pilootprojecten lopende. De belangstelling bij de ziekenhuizen in is in elk geval overweldigend. In Oost-Vlaanderen alleen al zijn acht ziekenhuizen kandidaat om in 2002 in het project te stappen. Ik hoop dat we voldoende vrijwilligers vinden om aan die vraag tegemoet te komen.

Op welke basis werden AZ Sint-Lucas en AZ Volkskliniek geselecteerd?
Jan Nagels: Daar zijn twee redenen voor. Ten eerste beschikt het AZ Sint-Lucas over een groot oncologisch centrum. Er bestond trouwens al een zekere vorm van samenwerking tussen de VLK en Sint-Lucas. Ten tweede waren directie en medewerkers van zowel Volkskliniek als Sint-Lucas van in het prille begin heel enthousiast over het project. Van bij de eerste verkennende gesprekken zaten we op dezelfde golflengte. En dat is nodig. Want dit project kan alleen maar slagen als zowel de ziekenhuizen als de VLK een inspanning doen en de krachten bundelen.

Wanneer zullen deze pilootprojecten geslaagd heten?
Jan Nagels: Na drie maanden wordt het geheel geëvalueerd. Ik kan je nu wel al verklappen dat de eerste resultaten goed zijn. Blijkbaar speelt dit initiatief wel degelijk in op een behoefte van de patiënten. Als het initiatief een duidelijke meerwaarde betekent voor zowel de patiënt, het ziekenhuis als de VLK, wordt er een gefaseerde algemene implementatie doorgevoerd. De doelstelling op lange termijn is om permanent aanwezig te zijn op alle afdelingen waar kankerpatiënten verblijven.