Dr. Ercan Cesmeli: “Ik vermoed dat iedereen wel vertrouwd is met de basisprincipes dat alle gezonde volwassenen zich tijdens de ramadan onthouden van vocht, eten, seks en medicatie tussen zonsopgang en zonsondergang. De ramadan is een gemeenschapsgebeuren. In Turkije worden de mensen ’s morgens gewekt door tromgeroffel. Hiermee worden ze er attent op gemaakt dat de zonsopgang in aantocht is en het dus tijd is voor de maaltijd. ’s Avonds wordt er via de moskee uitgeroepen dat er terug mag gegeten worden. De hele samenleving deelt in de feestvreugde. Je kan het vergelijken met het kerstfeest in België, alleen duurt het bij ons wel 30 dagen.
Overdag wordt er tijdens de vastenmaand dan ook aan een lager tempo geleefd en op het werk wordt niet verwacht dat je zwaar presteert. In België daarentegen is het niet altijd eenvoudig om mee te doen met de ramadan. De maatschappij blijft gewoon draaien: iedereen gaat werken en eet zijn drie maaltijden per dag. Fysiek, maar ook mentaal is het dus niet gemakkelijk om te weerstaan aan de verleiding. De Belgische collega’s eten tussen de middag gewoon hun boterhammen op, hé. Toch maken de meeste moslims er een zaak van om tijdens de vastenmaand gewoon te blijven presteren op het werk.
Je kan niet ontkennen dat vasten een invloed heeft op je intellectuele activiteiten. Je loopt overdag toch met een zeker hongergevoel en het is moeilijker om je te concentreren. Op het lichaam kan het vasten wel een positieve invloed hebben als het naar behoren wordt gedaan. Het is een vorm van discipline, van matiging en rust voor het lichaam. Dat houdt in dat je rustig en met mate eet. In praktijk stellen we echter vast dat mensen tijdens de ramadan toch vaak met lichamelijke ongemakken te kampen hebben. Na een lange werkdag verlangen ze naar het avondmaal, dus laten ze zich gaan. Ze eten teveel en te snel. Bijgevolg komt er dan wel eens iemand binnen op de spoedgevallendienst met een indigestie. Mensen met maagproblemen krijgen meer maaglast, omdat ze zich niet aan hun dieet houden. Dit geldt trouwens ook voor diabetespatiënten, dialysepatiënten en patiënten met een hoge bloeddruk.”

De hele dag aan eten denken

Moslims die ziek zijn tijdens de vastenmaand zijn in principe vrijgesteld. Als men door het vasten ziek wordt, als de ziekte kan verergeren door het vasten of door het niet innemen van medicatie is het voor een moslim verboden om te vasten. Toch zijn er patiënten die weigeren de voorgeschreven behandeling te volgen.
“De meesten ervaren een sociale druk”, aldus dr. Cesmeli. “Ze schamen zich, ze vinden het als volwassene hun plicht om te vasten. Het vasten is één van de vijf zuilen van de islam, dus gaan ze er niet lichtzinnig over. Het is dus mogelijk dat ze het advies van de arts negeren en toch gaan vasten. Als arts moet je dan je verantwoordelijkheid nemen en de patiënt in kwestie toch proberen te overtuigen om het vasten te staken. Driemaal per dag medicatie innemen vormt sowieso een probleem. Het is namelijk een vastenbeginsel dat je overdag niets in de mond mag nemen. Enkel bij de maaltijden na zonsondergang en vóór zonsopgang kan er dus medicatie worden ingenomen. Ik ben van mening dat het vasten systematisch moet worden afgeraden bij ziekte. Zieken hoeven dan ook geen schuldgevoelens te hebben. Indien de arts een medische reden vaststelt om niet te vasten, wordt dit algemeen aanvaard door de moslimgemeenschap. Dit geldt uiteraard ook voor ouderen of mensen die zich aan een dieet moeten houden.”
De ramadan wordt door de moslims als een aangename periode ervaren. Er wordt lekker gegeten en familie en vrienden komen op bezoek. Grote problemen zijn er dan ook niet te verwachten. Toch zijn er een aantal dingen die artsen beter in het achterhoofd kunnen houden. Dr. Cesmeli: “ Mensen die ziek zijn of van wie men weet dat ze ziek kunnen worden tijdens de ramadan, raadt men best af om te vasten. Patiënten die reeds medicatie nemen, moeten op het hart gedrukt worden dat ze therapietrouw moeten blijven. Verder kan je er nog op drukken dat er traag en met mate moet gegeten worden.”
Zelf doet dr. Cesmeli niet mee met de ramadan. “Noem het luiheid of gemakzucht”, lacht dr. Cesmeli. “Ik zie ertegen op om de hele dag aan eten te moeten denken. Bovendien is werken ook een vorm van gebed. Soms zeggen ze wel eens dat het jammer is dat ik niet meedoe, gezien mijn voorbeeldfunctie als arts. Toch wordt het algemeen aanvaard. Ik moet hard werken en het is toch van belang dat ik er de hele dag met mijn hoofd bij ben.”

Weetjes over de ramadan

- Ramadan is de negende maand van de moslimkalender. Deze kalender is gebaseerd op het maanstelsel en telt 12 maanden van 29 of 30 dagen. Daarom is het Islamitisch jaar 10 tot 11 dagen korter dan bij ons. Dit betekent dat de ramadan elk jaar verschuift en niet aan een seizoen gebonden is. De stand van de maan bepaalt het begin van de ramadan, die precies één maanmaand of 30 dagen duurt. Dit jaar valt het begin van de ramadan op 24 september 2006.

- De ramadan is één van de vijf zuilen van de islam. De andere zuilen zijn de geloofsbelijdenis, het dagelijks gebed, de bedevaart en het geven van aalmoezen.

- Tijdens de ramadan eten en drinken moslims niets na zonsopgang en voor zonsondergang. Ook roken en seksuele betrekkingen mogen niet.

- Het is een vastenbeginsel dat je niets in de mond mag nemen. Het vasten wordt echter niet onderbroken als je per ongeluk een regendruppel inslikt. Alleen als je bewust eet of drinkt tussen ochtendschemering en zonsondergang is het vasten ongeldig geworden.

- Sommigen zijn vrijgesteld van vasten: ouderen, zieken, zwangere vrouwen, kinderen die de puberteit nog niet hebben bereikt en reizigers.

- Aan het einde van de maand ‘Ramadan’ wordt het Suikerfeest gevierd. Zoals de naam al doet vermoeden wordt er dan gesnoept van zoet gebak. Vrienden en familie komen bijeen voor grote feestmaaltijden.