Dr. Henk Louagie: “Het HPV-virus of Humaan Papilloma Virus veroorzaakt wratten. Er bestaat een honderdtal verschillende types. Dertien types kunnen kanker verwekken aan de baarmoederhals. Het zijn die types die opgespoord worden bij een baarmoederhalsuitstrijkje. Het staat ondertussen vast dat HPV-virussen doorgegeven worden via geslachtsgemeenschap. Dat verklaart het oude mysterie waarom seksueel niet-actieve vrouwen geen baarmoederhalskanker krijgen. HPV-virussen verschuilen zich onder de voorhuid van de penis; besneden mannen lopen dan ook minder risico om het virus door te geven. Het klinkt misschien wat vreemd, maar baarmoederhalskanker is in feite een SOA, een “seksueel overdraagbare aandoening.”
“Baarmoederhalskanker kan gelukkig verholpen worden als het tijdig wordt opgespoord. Gynaecologen nemen een baarmoederhalsuitstrijkje en sturen dat door naar de anatoom patholoog. Die onderzoekt of er verstoorde cytologie aanwezig is, bijvoorbeeld ASCUS (Atypical Squamous Cell of Unknown Significance). Is dat het geval, dan volgt er een HPV-test in het laboratorium. Is die test negatief, dan kan de vrouw gerust zijn. Is de test positief dan moet de vrouw nauw opgevolgd worden en gebeurt er toch beter een biopsie. Aan de hand van het stukje weefsel dat daarbij weggenomen wordt, kunnen we zien of het om een goedaardige of een kwaadaardige aandoening gaat. Als het kwaadaardig is, dan vindt er een chirugische ingreep plaats. Dankzij de test zijn we er dan meestal goed op tijd bij en is het niet nodig om de volledige baarmoeder weg te nemen.”
“Het is evenwel onze betrachting om zoveel mogelijk biopsies te vermijden”, licht dr. Louagie toe. “Het blijft een vervelende en pijnlijke ingreep voor de patiënte. Gelukkig worden de meeste HPV-virussen spontaan geklaard door het eigen immuunsysteem van de vrouw. Een systematisch opsporen van HPV in baarmoederhalsuitstrijkjes zonder cytologische afwijkingen is dan ook zinloos.”

Vaccineren?

“De procedure die wij in AZ Sint-Lucas volgen, is erop gericht de patiënte zo weinig mogelijk te bezwaren. Vroeger werd een droge methode van baarmoederhalsuitstrijkjes toegepast waarop enkel cytologische screening kon worden uitgevoerd. Deze is nu vervangen door een liquid methode waarop zowel de cytologische screening als, indien nodig, de HPV-detectie kan gebeuren. Dit vermijdt dat de patiënte dient te worden heropgeroepen, met alle ongerustheid vandien.”
“Een andere service die wij vanuit het laboratorium sinds kort leveren, is de genotypering. Er zijn verschillende types HPV-virussen en het is belangrijk om het exacte type te kennen. Het meest frequente type is type 16. Als we het type kennen, weten we dat we tegen dat type alvast niet meer moeten vaccineren, want daarvoor is er natuurlijke immuniteit bereikt. Een tweede groot voordeel is dat de status opgevolgd kan worden in de tijd. Stel dat vandaag iemand positief test op type 16 en drie jaar later op type 18, dan weten we dat het om nieuw verworven virus gaat. Dat is belangrijk, want het is bekend dat baarmoederhalskanker zich pas na een tien- à vijftiental jaar na de HPV infectie ontwikkelt.”

“Vaccinatie tegen baarmoederhalskanker is deels mogelijk. Als we alle jonge vrouwen vóór ze seksueel actief worden tegen een aantal van de dertien types zouden vaccineren, dan kunnen we tot 70% van de baarmoederhalskanker uitroeien. Maar, die vaccinaties zijn peperduur, ze zijn niet verplicht en ze worden niet terugbetaald. Sommige mutualiteiten betalen een klein deeltje terug. En zelfs met een algemene vaccinatie zal 30% van de baarmoederhalskankers niet vermeden worden waardoor een screeningsprogramma zeker dient te worden verdergezet. Het is dus een kosten/baten-analyse die de gemeenschap moet maken. De huisarts heeft hier een belangrijke taak wat voorlichting betreft. Vergeet hierbij ook niet dat baarmoederhalskanker in tegenstelling tot bijvoorbeeld borstkanker een relatief zeldzame aandoening is.”
“Het laboratorium van AZ Sint-Lucas is een voortrekker wat genotypering betreft. Bovendien volgen we strikt de regels van het Kenniscentrum. Dat betekent dat we pas een HPV-test uitvoeren na een screening door de patholoog. De werkmethode waarbij systematisch HPV-testen worden uitgevoerd zonder voorafgaande screening en selectie, is wetenschappelijk volledig af te keuren.”

Nieuwe ontwikkelingen

De tak moleculaire biologie in het lab van AZ Sint-Lucas wordt overigens verder uitgebouwd. Dr. Henk Louagie: “In mei versterkt dr. Björn de Rijke ons team. Hij is doctor in de wetenschappen en heeft tot nu vooral op leukemieën gewerkt. Dr. de Rijke zal onder andere een aantal kwantitatieve PCR’s – Polymerase Chain Reaction – voor hepatitisvirussen opstarten. Een dergelijk onderzoek kan aangevraagd worden door bijvoorbeeld een gastro-enteroloog. Test een patiënt positief op de hepatitis C antilichaam test, dan kan onderzocht worden of het virus al dan niet in het lichaam aanwezig is gebleven. Ook het al dan niet aanslaan van interferon therapie kan via een kwantitatieve hepatitis C RNA detectie worden gemonitord.”
“Ook bij lymfeklierpathologie kan de moleculaire biologie een serieuze meerwaarde bieden. Een pathologisch vergrote lymfeklier kan immers zowel een infectiologische als een tumorale oorzaak hebben. Door van bij prelevatie op de lymfeklier een breed panel aan testen in te zetten, kan heel snel een adequate diagnose worden bekomen en worden nodeloze herbiopsies vermeden.”
“Op het gebied van de hemato-oncologie gaan de ontwikkelingen in de moleculaire biologie eveneens razendsnel. Nieuwe medicamenten als Herceptine (tegen borstkanker) en Glivec (tegen chronische myeloïde leukemie) gaan de werking van tyrosinekinasen tegen, de sleuteleiwitten in de ontwikkeling van veel kankers. Door de expressie van de tyrosinekinasen via kwantitatieve mRNA-PCR te meten in het lab, kunnen we de medicatie exact afstemmen op de individuele noden van de patiënt. Sinds kort beschikt het lab van AZ Sint-Lucas hiervoor over een automaat voor DNA- en RNA-extractie. Tegen de zomer nemen we trouwens het vernieuwde lab voor moleculaire biologie in gebruik op campus Sint-Lucas. Er is dus duidelijk één en ander aan het bewegen.”

Meer informatie over de inhoud van dit artikel kan u bekomen bij dr. Henk Louagie, tel. 09-224 64 67 of henk.louagie@azstlucas.be.