09 224 61 11

Lettergrootte: a a a

Fysiotherapie en revalidatie (lymfoedeem)

Lymfoedeem van de arm na een borstoperatie

Lymfoedeem bij borstkankerpatiënten kan zich voordoen in de hand, pols en/of de hele arm als gevolg van de chirurgische verwijdering van de lymfeklieren in de oksel en/of  bestraling van de lymfeklieren in de oksel.

Onderzoek heeft uitgewezen dat de kans op het ontwikkelen van lymfoedeem na een borstingreep verminderd wordt met 35 tot 40% door PREVENTIEF 5 tot 6 maanden behandelingen met manuele
lymfedrainage volgens de methode van Vodder te volgen.

Het optreden van postoperatieve lymfoedemen ter hoogte van het bovenste lidmaat blijft aanzienlijk, ondanks de minder ingrijpende operatieve en radiotherapeutische procedures. Van alle verschillende behandelingen hiervoor blijft tot op heden de manuele lymfedrainage de meest effectieve, hoewel het maanden kan duren voor de specifiek geschoolde kinesitherapeut het gezwollen lidmaat kan doen ontzwellen.

Lymfoedeem manifesteert zich soms snel na de operatie/ bestraling, maar kan ook nog optreden maanden of jaren na de ingreep, bijvoorbeeld als gevolg van een infectie, een verwonding, een insectenbeet... Het is dan ook heel belangrijk om na een borstoperatie rekening te houden met de tips voor preventie of onder controle houden van lymfoedeem. 

 

Tips ter preventie of onder controle houden van lymfoedeem

  • Negeer in geen geval elke zwelling in de getroffen arm, hand, vingers, nek of borstwand (consulteer uw arts onmiddellijk indien zich een zwelling voordoet).
    Consulteer eveneens uw arts als u huiduitslag, roodheid of een verhoogde temperatuur (koorts) vaststelt. Een ontsteking of infectie in de arm kan het begin zijn van lymfoedeem.
  • Sta nooit toe dat men u een injectie toedient of bloed afneemt in de getroffen arm.
  • Laat uw bloeddruk steeds nemen in de andere arm.
  • Houd de getroffen arm zoveel mogelijk droog. Gebruik een pH5 lotion na het bad. Droog de arm steeds zorgvuldig af en let vooral op dat de huidplooien goed droog worden gemaakt (bv. tussen de vingers).
  • Vermijd krachtige, herhalende bewegingen tegen een weerstand (bv. schrobben, duwen, trekken, wringen).
  • Draag nooit zware lasten. Vermijd zware handtassen of tassen met schouderriemen.
  • Draag geen strak zittende juwelen of elastische banden aan de getroffen arm of vingers.
  • Vermijd extreme temperatuurwisselingen tijdens het wassen. Vermijd ook de sauna of heetwaterbaden. In geval van lymfoedeem wordt de getroffen arm ook best beschermd tegen de zon.
  • Vermijd elke vorm van kwetsuur (kneuzingen, snijwonden, verbranding - ook van de zon, sportkwetsuren, insectenbeten, kattenkrabben).
  • Draag handschoenen bij het uitvoeren van huishoudelijke taken, tuinieren of elk ander werk waarbij u zich kunt kwetsen, of verbranden (zoals gerechten uit een oven nemen).
  • Vermijd verwondingen aan de nagelriem bij het manicuren van uw nagels.
  • Het is belangrijk de getroffen arm te blijven gebruiken. Vermijd evenwel de arm te oververmoeien. In geval van pijn gaat u best liggen met de arm hoger dan de rest van het lichaam.
  • Aanbevolen oefeningen: wandelen, zwemmen, lichte aerobics, fietsen en speciale ballet- of yoga- oefeningen.
  • Tijdens het vliegen draagt u best een compressiemouw. Neem meer vocht in terwijl u vliegt.
  • Draag een goed passende bh, best zonder baleinen.
  • Gebruik een elektrisch scheerapparaat voor het verwijderen van haar uit de oksel van de getroffen arm.
  • Patiënten met lymfoedeem dragen overdag best een goed passende speciale compressiemouw.
  • Probeer uw ideaal gewicht te behouden.
  • Vermijd overdadig roken en alcohol.

 

Manuele lymfedrainage onmiddellijk na de ingreep

Postoperatief wordt onmiddellijk gestart met preventieve manuele lymfedrainage volgens Vodder 5 maal per week. De aanvraag gebeurt door de chirurg/gynaecoloog en er is tussenkomst van de mutualiteit.

Tijdens de behandeling krijgt de patiënt een speciale massage toegediend die erop gericht is het overtollige vocht en de proteïnen te verwijderen en de gezonde lymfevaten te openen, zodat zij de taak van de getroffen lymfevaten en lymfeklieren kunnen overnemen. Tijdens de lymfedrainagesessie zal de kinesitherapeut de lymfe die zich in de arm ophoopt, afvoeren in de richting van het gezonde, normale lymfetransport. De massage begint bij de hals en wordt dan geleidelijk uitgebreid naar de getroffen gebieden.

Naast de manuele behandeling zal, in geval van toenemende zwelling, ook op een heel specifieke manier een zwachtel aangelegd worden om het bereikte resultaat te behouden. Van zodra de arm het normale volume heeft herwonnen, wordt een compressiemouw aangemeten. Deze op maat gemaakte mouwen ondersteunen de arm en verhinderen dat die opnieuw gaat zwellen.

Zowel voor preventieve behandeling of indien u later te maken krijgt met lymfoedeem, kunt u een voorschrift voor ‘behandeling van een bijzondere pathologie’ aanvragen bij uw arts of kinesitherapeut. Deze behandeling bestaat onder meer uit manuele lymfedrainage, maar wordt niet door alle kinesitherapeuten gegeven. Vanuit het ziekenhuis wordt gezocht naar een therapeut die deze speciale opleiding gevolgd heeft en die in uw nabije omgeving woont.

 

Wat indien lymfoedeem pas later optreedt

Een lymfoedeem kan zich zelfs na vele jaren manifesteren na infectie, insectenbeet, abnormale belasting of zelfs zonder duidelijke oorzaak. In geval van toenemende zwelling, plots of geleidelijk, neemt u contact op met uw huisarts, chirurg, gynaecoloog of kinesitherapeut.

De behandeling gebeurt door een geregistreerde kinesitherapeut gedurende 6 maanden in “F pathologie” (goed voor 60 beurten in 1 jaar).

  • 5 maal per week gedurende 1 maand
  • 3 maal per week gedurende 1 maand
  • 2 maal per week gedurende 2 maand
  • 1 maal per week gedurende 2 maand

De behandeling bestaat uit kinesitherapie en uitwendige druk. Op die manier kan het oedeem worden verminderd en verder onder controle worden gehouden.

Het speciaal daarvoor ontworpen voorschrift met alle nuttige informatie voor de thuiskinesitherapeut wordt bij ontslag meegegeven. Dit voorschrift kan samen met de aanvraag voor een F-pathologie naar het ziekenfonds gestuurd worden. Mits motivering van de arts, is er tussenkomst van de mutualiteit.

De behandeling bestaat uit manuele en mechanische lymfedrainage, gevolgd door het aanleggen van een meer-lagen verband. Dit verband zal regelmatig worden heraangelegd naarmate de zwelling afneemt. Het verband moet dag en nacht ter plaatse blijven. Het is de bedoeling dat u ondertussen het lidmaat eveneens gebruikt omdat dit de zwelling mee doet afnemen. Voorzie voldoende ruime kledij.

Het materiaal wordt u ter beschikking gesteld op de consultatie en zal u worden aangerekend door onze apotheker en later met een factuur opgestuurd worden via de post.

Gelieve telefoninsch contact op te nemen met de dienst kinesitherapie via het nummer 09 224 63 67. Deze zal met u afspreken voor een eerste zitting kinesitherapie op een maandag. U wordt daarvoor verwacht op de dienst fysische geneeskunde in straat 26.

De eerste week krijgt u dagelijks behandeling tot en met de vrijdag. Daarna blijft het verband ter plaatse over het weekend en wordt het vanaf de volgende maandag opnieuw dagelijks aangelegd. Zorg voor vervoer want u zult zelf niet in staat zijn een voertuig te besturen met het verband ter plaatse.

Bij de 9de behandeling zal de maat worden genomen voor een armmouw door dhr. T. Dekelver van het Centrum voor Technische Orthopedie (Wetteren – 09 272 58 10).
Na de 11de behandeling blijft het verband ter plaatse tot de armkous kan worden geleverd en aangebracht. Bij een armmouw kunnen terzelfdertijd 2 handschoentjes geleverd worden indien er ook oedeem is van de hand. De mouw dient dagelijks overdag te worden gedragen. Na behandeling voor een borstgezwel is terugbetaling voorzien voor één armmouw en twee handschoenen om de 6 maanden, mits voorschrift van de behandelende arts.

U wordt verwacht voor een evaluatie in de consultatie één maand na het starten van de behandeling.

 

Lymfetaping

Een andere behandelingsvorm is de lymfetaping. Het materiaal, de tape is zelfklevend en aan de huid gelijkwaardig, met een zelfde elasticiteit als de huid. De tape is waterresistent en hypo-allergeen. De tape wordt proximaal verankerd (het gedeelte waar het vocht naartoe moet) en wordt gerekt naar distaal (het gedeelte waar het vocht vandaan gehaald moet worden). De tape wordt u ter beschikking gesteld door uw kinesitherapeut. De techniek van aanleggen kan eventueel aangeleerd worden aan de partner of een familielid.

 

Intermitterende pneumatische drainage

Een laatste aanvullende behandelingsvorm is de intermitterende pneumatische drainage. Hiervoor gebruikt men een pomp en een manchette. Een manchette is een soort armkous met verschillende compartimenten die kunnen worden opgeblazen. Al naargelang het toestel worden één of verschillende segmenten opgeblazen. De druk die men gebruikt is afhankelijk van de ernst van het oedeem. Hoe ernstiger het oedeem hoe kleiner de druk. De druk geeft een prikkel aan de lymfecollectoren waardoor de opname van vocht groter wordt. Daarnaast oefent de intermitterende pneumatische drainage ook een verwekend effect op verhard weefsel. De duur van de behandeling bedraagt ongeveer 30 minuten.

 

Samengevat

bij milde zwelling

  • Manuele lymfedrainage en lymfetaping (aankoop materiaal via de thuiskinesitherapeut)

bij uitgebreide zwelling

  • Manuele lymfedrainage
  • Intermitterende pneumatische compressietherapie bij de kinesitherapeut of eventueel thuis. Men kan via de thuiszorgwinkels van de mutualiteit terecht voor het huren van lymfoedeemtoestellen.
  • Compressieve verbanden (via de poli heelkunde)   
 

Laatste update 31/12/2017 - team radiotherapie, oncologie en hematologie